Çini, üzerine desen çizilip boyanan ve sırla kaplanarak fırınlanan seramik sanatıdır. Duvarlarda karo olarak, sofrada tabak ve kase olarak karşımıza çıkar.
Çini sanatı nedir?
Çini, Anadolu’da yüzyıllardır yapılan bir sanattır. Selçuklu döneminde camileri ve medreseleri süsledi. Osmanlı’da İznik’te en parlak dönemini yaşadı.
İstanbul’da Sultanahmet Camii ve Rüstem Paşa Camii, İznik çinilerinin en güzel örnekleri arasındadır. Bugün Kütahya ve İznik bu sanatın önemli merkezleridir.
Çini ile seramik arasındaki fark
Seramik, pişirilmiş toprağın genel adıdır. Tuğla da, saksı da, porselen tabak da seramiktir.
Çini ise seramiğin süslü bir koludur. Üç özelliğiyle ayrılır:
- Desen: Üzerinde mutlaka elle çizilmiş bir desen vardır.
- Sır: Yüzeyi cam gibi parlak bir sırla kaplanır.
- Hamur: Geleneksel İznik çinisinde hamurun büyük kısmı kuvarstır.
Kısacası her çini bir seramiktir. Ama her seramik çini değildir.
Çinide kullanılan motifler
- Lale, karanfil ve sümbül: En sevilen çiçeklerdir.
- Hatayi ve rumi: Tezhipte de kullanılan stilize motiflerdir.
- Bulut: Kıvrımlı, uzayan bir motif.
- Nar ve yaprak: Bereketi anlatır.
Bu motifler tezhiple ortaktır. Merak ediyorsanız tezhip yazımıza da göz atın.
Çinide renkler
Çininin en bilinen rengi kobalt mavisidir. İznik çinilerinde turkuaz ve yeşil de çok kullanılır.
İznik’in en ünlü rengi ise “mercan kırmızısı”dır. Kabarık ve parlak bir kırmızıdır. Elde edilmesi zordur.
Çini nasıl yapılır?
- Hamur hazırlanır ve tabak, kase ya da karo olarak şekillendirilir.
- Parça kurutulur ve ilk kez fırınlanır. Bu hâline bisküvi denir.
- Desen kâğıda çizilir, iğneyle delinir ve toz yardımıyla bisküviye aktarılır.
- Desenin çevresine ince fırçayla siyah kontur çekilir.
- Motifler boyanır.
- Parça şeffaf sırla kaplanır ve ikinci kez fırınlanır.
Fırından çıkınca renkler canlanır ve yüzey parlar. Bu an çininin en heyecanlı anıdır.
İlk kez deneyecekler için
Atölyelerde genelde hazır bisküvi tabaklar kullanılır. Böylece siz doğrudan desen ve boyama kısmına geçersiniz.
- İlk seferde sade bir desen seçin. Tek bir lale ya da karanfil yeterlidir.
- Boyayı ince katlar hâlinde sürün. Kalın boya fırında akabilir.
- Eseriniz sırlanıp fırınlanacağı için genelde birkaç gün sonra teslim edilir.
Sık sorulanlar
Çini boyamak için çizim bilmek gerekir mi?
Gerekmez. Desen hazır olarak aktarılır. Siz kontur ve boyamayı öğrenirsiniz.
Çini tabakta yemek yenir mi?
Kurşunsuz ve gıdaya uygun sırla yapılmışsa yenir. Atölyede yaptığınız tabağın sırını eğitmene sorun.
Çini kaç derecede pişirilir?
Çini, sır pişiriminde yüksek ısıda fırınlanır. Sıcaklık hamura ve sıra göre değişir. Bu yüzden fırınlama işini atölye yapar.