Tezhip, el yazması kitapları ve hat levhalarını altın ve boyayla süsleme sanatıdır. Kelime Arapça “altın” anlamına gelen “zeheb” kökünden gelir. “Altınlama” demektir.
Tezhip nedir?
Tezhip yazının kendisi değildir. Yazıyı çevreleyen süslemedir. Sayfanın kenarları, başlıkları ve boşlukları altın ve boyalı motiflerle doldurulur.
Kur’an-ı Kerim nüshalarında, divanlarda, fermanlarda ve hat levhalarında görülür. Tezhip yapan sanatçıya müzehhip denir.
Tezhipte kullanılan motifler
- Rumi: Kıvrık, kanat ya da yaprak andıran soyut bir motif.
- Hatayi: Stilize edilmiş çiçek motifleri.
- Penç: Bir çiçeğin üstten görünüşü.
- Bulut: Kıvrımlı, uzayan bir motif.
- Yaprak ve çiçekler: Lale, gül ve karanfil sık kullanılır.
Tezhip malzemeleri
- Aharlı kâğıt: Yüzeyi kaplanıp parlatılmış kâğıt. Boya ve altın üzerinde iyi durur.
- Ezme altın: Altın varağın ezilip bağlayıcıyla karıştırılmasıyla elde edilir.
- Toprak boyalar: Doğal pigmentlerden yapılır.
- Fırça: Geleneksel tezhip fırçası kedi tüyünden yapılır. İnce çizgiler çeker.
- Mühre: Akik taşından bir araç. Kuruyan altını parlatır.
- Pergel, cetvel ve iğne: Çizim ve deseni kâğıda aktarmak için.
Tezhip nasıl yapılır?
- Desen önce kâğıda çizilir.
- Desen ince bir kâğıda geçirilir ve çizgileri iğneyle delinir.
- Bu kâğıt asıl kâğıdın üstüne konur. Üzerinden toz geçirilir ve desen aktarılır.
- Altın sürülür. Kuruyunca mühreyle parlatılır.
- Motifler boyanır.
- Son olarak tahrir yapılır. Motiflerin çevresine ince fırçayla çizgi çekilir.
Tezhip, hat ve minyatür arasındaki fark
Üçü sık karıştırılır. Aslında birbirini tamamlar.
- Hat: Yazının kendisidir. Güzel yazı sanatıdır.
- Tezhip: Yazıyı çevreleyen altınlı süslemedir.
- Minyatür: Sahneleri ve figürleri küçük boyutta resmeder.
Bir hat levhasında yazıyı hattat yazar, çevresini müzehhip süsler.
İlk kez deneyecekler için
Tezhip sabır ister. İnce bir el işidir. Ama ilk seansta tek bir motifi bitirmek mümkündür.
Başlangıçta küçük bir penç ya da rumi ile başlamak iyi olur. Altının parladığı anı görmek, tezhibin en güzel yanıdır.
İyi ışıkta çalışın. Gözlük kullanıyorsanız yanınıza alın.
Sık sorulanlar
Tezhip öğrenmek ne kadar sürer?
Bu sanatta ustalaşmak yıllar alır. Ama bir motifi boyamak ve altınlamak tek bir seansta öğrenilir.
Tezhipte gerçek altın mı kullanılır?
Geleneksel tezhipte gerçek altın varak kullanılır. Başlangıç atölyelerinde altın boya da kullanılabilir. Kayıttan önce sormanızı öneririz.
Tezhip için çizim bilmek gerekir mi?
Gerekmez. Desen hazır olarak aktarılır. Siz altınlama ve boyama tekniğini öğrenirsiniz.