Ebru, su üzerinde boyayla desen yapma ve bu deseni kâğıda aktarma sanatıdır. Her ebru tektir. Aynı deseni ikinci kez çıkarmak mümkün değildir.
Ebru sanatı nedir?
Kıvamı koyulaştırılmış su bir tekneye dökülür. Yüzeyine boya serpilir. Boyalar batmaz, suyun üstünde yayılır. Desen fırça, biz ve tarakla şekillendirilir. Sonra üstüne kâğıt bırakılır ve desen kâğıda geçer.
Ebru Osmanlı’da kitap ciltlerinde ve hat levhalarının kenarlarında kullanılırdı. Türk ebru sanatı 2014’te UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesine girdi.
Ebru malzemeleri
- Tekne: Boyanın üzerinde durduğu sığ kap.
- Kitre: Bir bitkiden elde edilen zamk. Suyu koyulaştırır, boyanın yüzeyde durmasını sağlar.
- Toprak boyalar: Doğal pigmentlerden yapılır.
- Öd: Boyaya az miktarda katılır. Boyanın su üzerinde yayılmasını sağlar.
- Fırça: Geleneksel olarak gül dalı ve at kılından yapılır.
- Biz ve tarak: Desen çizmek için kullanılan ince uçlu araçlar.
- Kâğıt: Boyayı iyi emen, tutkalsız kâğıt.
Ebru nasıl yapılır?
- Kitreli su hazırlanır, tekneye dökülür ve dinlendirilir.
- Boyalar ödle karıştırılır.
- Fırçaya alınan boya, teknenin üzerine damlatılarak serpilir.
- Desen biz ya da tarakla şekillendirilir.
- Kâğıt yüzeye yavaşça bırakılır, birkaç saniye bekletilir.
- Kâğıt bir kenarından tutulup çekilir ve kurumaya bırakılır.
Her kâğıttan sonra yüzey temizlenir ve yeni bir ebruya başlanır.
Ebru çeşitleri
- Battal ebru: En temel ebrudur. Boya serpilir ve hiç dokunulmadan kâğıda alınır.
- Gelgit ebru: Biz ile boyanın içinde ileri geri çizgiler çekilir.
- Taraklı ebru: Gelgitin üstünden tarak geçirilir. İnce ve düzenli bir desen çıkar.
- Şal ebru: Desen, şal kumaşlarını andıran kıvrımlar oluşturur.
- Bülbül yuvası: Biz ile spiraller çizilir.
- Çiçekli ebru: Lale, gül, karanfil gibi çiçekler suyun üzerinde çizilir. Necmeddin Okyay’ın geliştirdiği bilinir.
- Hatip ebru: Boya damlalarıyla iç içe geçmiş motifler yapılır.
İlk kez deneyecekler için
İlk kâğıdınız mükemmel olmayabilir. Bu ebrunun doğasıdır. Boya bazen sizin istediğiniz yere değil, kendi istediği yere gider.
Battal ve gelgit ebru ile başlamak en iyisidir. Çiçekli ebru daha fazla pratik ister.
Bir seansta genelde birkaç kâğıt çıkarırsınız. En sevdiğinizi çerçeveletebilirsiniz.
Sık sorulanlar
Ebru öğrenmek zor mu?
Temel ebruyu ilk seansta yaparsınız. Çiçekli ebru gibi ileri teknikler aylarca pratik ister.
Ebru kâğıdı nasıl saklanır?
Kuruduktan sonra düz bir yerde, güneş almadan saklayın. Kâğıt dalgalanırsa ağır bir kitabın altında düzelir.
Kumaşa ebru yapılır mı?
Evet. Kumaş için uygun boya ve hazırlık gerekir. Eşarp ve yastık kılıfı gibi işlerde sık kullanılır.